Γιατί δεν είναι δική μας δουλειά να «πλάσουμε» τα παιδιά.
«Τι θέλεις να γίνεις όταν μεγαλώσεις;» Υπάρχει κάποιος από εμάς που δεν έχει ακούσει αυτή την ερώτηση και μάλιστα επανειλημμένα όταν ήταν παιδί; Ένα απλό, συνηθισμένο ερώτημα στα παιδιά. Που στοχεύει σε μια πολύ συγκεκριμένη απάντηση η οποία θα ικανοποιήσει ή όχι τον ενήλικα που την κάνει.
Κι όμως, μερικές φορές η πιο δυνατή απάντηση είναι και η πιο απλή:
«Ο εαυτός μου». Αυτή η φράση εμπεριέχει κάτι βαθύ: την επιθυμία του παιδιού να μείνει αυθεντικό. Να παραμείνει σε επαφή με την ταυτότητά του, πριν οι προσδοκίες των άλλων αρχίσουν να του λένε ποιος “πρέπει” να γίνει.
Για πολύ καιρό, η κυρίαρχη αντίληψη έβλεπε το παιδί ως «λευκό χαρτί» που πρέπει ο ενήλικας να γεμίσει με γνώσεις, αξίες, σωστή συμπεριφορά. Όμως η σύγχρονη παιδαγωγική και η αναπτυξιακή ψυχολογία έχουν φέρει μια διαφορετική οπτική: Κάθε παιδί κουβαλά ήδη κάτι μοναδικό.
Έναν δικό του τρόπο να βλέπει τον κόσμο, να νιώθει, να μαθαίνει, να σχετίζεται.
Ο ρόλος μας δεν είναι να το φτιάξουμε από την αρχή. Είναι να του προσφέρουμε έναν ασφαλή χώρο για να ανακαλύψει και να εξελίξει αυτό που ήδη είναι.
Καμιά φορά, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, προβάλλουμε στα παιδιά τις δικές μας προσδοκίες, τους δικούς μας ανεκπλήρωτους στόχους ή φόβους.
Ίσως γιατί θέλουμε να τα «προστατεύσουμε».
Ίσως γιατί πιστεύουμε ότι ξέρουμε τι θα τους φέρει την ευτυχία.
Ίσως γιατί, μέσα από αυτά, προσπαθούμε να ξαναγράψουμε τη δική μας ιστορία.
Και όμως, το δικό τους «καλύτερο» μπορεί να διαφέρει πολύ από το δικό μας.
Φυσικά και παίζει ρόλο η διαπαιδαγώγηση. Οι αξίες, τα όρια, η παρουσία μας, διαμορφώνουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί. Αλλά δεν είναι η δουλειά μας να το φτιάξουμε «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν».
Η δική μας ιερή δουλειά είναι να το συνοδεύσουμε στο ταξίδι του.
Να προσφέρουμε καθοδήγηση χωρίς έλεγχο.
Να ενθαρρύνουμε, χωρίς να καταπιέζουμε.
Να ακούμε, όχι μόνο να μιλάμε.
Σύμφωνα με μελέτες, όταν τα παιδιά νιώθουν πως η αξία τους εξαρτάται από την επίδοση, αναπτύσσουν άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση και φόβο αποτυχίας. Συχνά ξεχνάμε πόσο σημαντικό είναι για τα παιδιά να αισθάνονται ότι τα εκτιμάμε για κάτι περισσότερο από τα επιτεύγματά τους.
Πολλά παιδιά μεγαλώνουν με την αίσθηση ότι η αξία τους εξαρτάται από την επίδοση, την υπακοή, τη συμμόρφωση. Όταν αυτό γίνεται κανόνας, τότε χάνουν την επαφή με τη δική τους εσωτερική φωνή.
Ξεχνούν τι τα κάνει χαρούμενα, τι τα ενδιαφέρει, τι τα εκφράζει.
Η φωνή του παιδιού… σιγά-σιγά σιγάζει
Αντί να ρωτάμε «τι θες να γίνεις όταν μεγαλώσεις;», μπορούμε να ξεκινήσουμε αλλιώς:
– Τι σου αρέσει;
– Πώς νιώθεις όταν…;
– Τι σε κάνει να χαμογελάς;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν έχουν στόχο να “οδηγήσουν” το παιδί κάπου συγκεκριμένα.
Έχουν στόχο να του δώσουν χώρο να ακούσει τον εαυτό του.
Αν ένα παιδί φτάσει στην ενηλικίωση νιώθοντας ελεύθερο να είναι αυτό που είναι,
αν έχει μεγαλώσει νιώθοντας αποδοχή και αγάπη, αν έχει μάθει να εμπιστεύεται τη δική του φωνή – τότε έχουμε πετύχει κάτι ουσιαστικό.
Γιατί τελικά, αυτό που «γίνονται» τα παιδιά δεν εξαρτάται μόνο από εμάς. Αλλά εξαρτάται πολύ από το χώρο που θα τους δώσουμε για να γίνουν… αυτά που είναι.
Άλλωστε γι’ αυτό που είναι τα αγαπάμε και όχι για εκείνα που καταφέρνουν.
Συμπέρασμα:
Δεν είμαστε εδώ για να “πλάσουμε” τα παιδιά με τον δικό μας τρόπο. Είμαστε εδώ για να τα δούμε, να τα ακούσουμε και να τα γνωρίσουμε – όπως πραγματικά είναι.
