Συνέντευξη με την Αθηνά Χατζηαθανασίου (ΑΡΣΕΝ ΛΟΥΠΕΝ: Το μυστήριο της Κούφιας Βελόνας)

Σχετικά Με Την Συνέντευξη

Η σκηνοθέτιδα της δημοφιλούς παιδικής παράστασης «Αρσέν Λουπέν» μοιράζεται μαζί μας τα συστατικά μιας επιτυχημένης θεατρικής δουλειάς και τη ματιά της πάνω στο παιδικό θέατρο.

Το παιδικό θέατρο είναι ένας κόσμος όπου η φαντασία, η αλήθεια και η ευθύνη συναντιούνται επί σκηνής. Δεν αποσκοπεί μόνο στη διασκέδαση των παιδιών, αλλά και στην καλλιέργεια της σκέψης, με σεβασμό και ειλικρίνεια απέναντι στο νεανικό κοινό.

Με αφορμή, λοιπόν, την παράσταση «Αρσέν Λουπέν», συζητήσαμε με την Αθηνά Χατζηαθανασίου για τη διαδρομή της στο θέατρο, τις ιδιαιτερότητες της δημιουργικής διαδικασίας για παιδιά και εφήβους, αλλά και για το πώς η μητρότητα επηρεάζει τη σκηνοθετική της ματιά.

Ποιο ήταν το ταξίδι σας μέχρι τη σκηνοθεσία και πώς φτάσατε να αγαπήσετε το παιδικό θέατρο;

Στην πρώτη αυτή παράσταση βρήκα πολύ «τιμητικό» το να έχω έναν κόσμο μέσα στο κεφάλι μου και να έρχονται οι πολύτιμοι συνεργάτες – συντελεστές και κυρίως οι ηθοποιοί και να ζωντανεύουν αυτόν τον κόσμο όπως τον ονειρεύτηκα. Τα όνειρα γίνονται πραγματικότητα τελικά!

Το παιδικό θέατρο ήρθε περισσότερο από μια άλλη ανάγκη μου, να συνδέω το θέατρο με έναν κοινωνικό αντίκτυπο. Προσωπικά, δεν έχω λόγο να κάνω μία παράσταση αν δεν έχω κάτι να πω. Το θέατρο είναι και πρέπει να είναι κοινωνική και πολιτική παρέμβαση, όχι με την έννοια της στράτευσης αλλά με την έννοια της καλλιέργειας συνείδησης.

Και η παρέμβαση είναι πραγματικά ουσιώδης όταν απευθύνεται σε παιδιά, σε αυτή την ηλικία που όλα ακόμη διαμορφώνονται και οι αντιλήψεις δεν είναι παγιωμένες, σε αυτή την ηλικία που είμαστε ακόμη «άγραφα χαρτιά». Επίσης η αθωότητα στην πρόσληψη της παράστασης είναι κάτι μοναδικό, ο τρόπος που τα παιδιά κρίνουν, αξιολογούν και σχολιάζουν αυτό που βλέπουν ανοίγει ένα πεδίο συζήτησης πέρα από τα όρια της λογικής και του ρεαλισμού της ενήλικης ζωής. Έτσι τα ίδια τα παιδιά γίνονται έμπνευση.

Πώς αλλάζει ο τρόπος που αφηγείστε μια ιστορία όταν το κοινό σας είναι παιδιά; Υπάρχει κάτι που μαθαίνετε εσείς από αυτά;

Για να είμαι ειλικρινής, για μένα, δεν αλλάζει πολύ ο τρόπος που θα στηθεί μία παράσταση επειδή απευθύνεται σε παιδιά εν συγκρίσει με μία παράσταση ενηλίκων. Κάποιοι, πράγματι, επιλέγουν άλλους, πιο απλοϊκούς τρόπους αφήγησης. Εγώ από την αρχή δεν αντιμετώπισα τα παιδιά σαν μία κατηγορία ανθρώπων μειωμένης αντιληπτικότητας. Για παράδειγμα, συνειδητά διατηρώ μία γλώσσα στην οποία θα υπάρχουν κάποιες άγνωστες λέξεις για τα παιδιά, το θέατρο οφείλει να βρίσκεται ένα βήμα μπροστά, να μας εξελίσσει, δεν πρέπει να είναι «μασημένη τροφή».

Συνειδητά, επίσης, η θεματολογία που επιλέγω έχει κοινωνικό πρόσημο κι ας μην έχουν αναπτύξει τα παιδιά ακόμη πλήρως κοινωνική συνείδηση. Θεωρώ πως μέσα από τη βιωματικότητα του θεάτρου δημιουργούνται τέτοιες συνειδήσεις κι ας μην ακουμπά στο κομμάτι του συνειδητού των παιδιών ακόμη.

Υπάρχουν, ωστόσο, αφηγηματικές τεχνικές που χρησιμοποιώ (τόσο στις παραστάσεις ενηλίκων όσο και σε αυτές για παιδιά) που είναι ευπρόσληπτες από το νεανικό κοινό, όπως η έντονη κίνηση, η γρήγορη εναλλαγή εικόνων, ή η οπτική αναπαράσταση καταστάσεων. Οι παραστάσεις μου δεν είναι παραστάσεις «λόγου», που από μόνο του κάτι τέτοιο διευκολύνει τα παιδιά να τις κατανοήσουν.

Ωστόσο, αυτή η επιλογή δεν έχει να κάνει με την ηλικία του κοινού στο οποίο απευθύνονται, αλλά προκύπτει από τη γενικότερη αισθητική μου και από την προσωπική μου δυσκολία να παρακολουθήσω μία παράσταση «λόγου». Η σύγχρονη αισθητική με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το scroll και τη γρήγορη εναλλαγή της εικόνας μας πάει προς τα εκεί ούτως η άλλως, με τη δυσκολία εστίασης να είναι πια ο κανόνας και όχι η εξαίρεση για όλο το εύρος των ηλικιών. Οπότε, παραστάσεις με έντονη κίνησιολογία, γρήγορες εναλλαγές και εικαστική προσέγγιση νομίζω μας αφορούν όλους περισσότερο.

Η μητρότητα αλλάζει τον τρόπο που βλέπει κανείς τον κόσμο. Πώς επηρέασε εσάς στη ματιά σας πάνω στον “Αρσέν Λουπέν” και στα μηνύματα που θέλετε να περάσετε στα παιδιά;

Για τους άλλους και για τον ίδιο μου τον εαυτό. Η υπομονή που δεν ήξερα ότι έχω, η σημασία σε κάποια πράγματα που έχει αποδομηθεί και τώρα φαίνονται ασήμαντα, ο χώρος που αφήνω για «ένταση» στη ζωή μου. Αλλά και η κοινωνική πίεση απέναντι στις γυναίκες που τώρα τη βιώνω πιο έντονα από ποτέ με ένα «ρόλο» που έχει τόσους κοινωνικούς κανόνες που πρώτη φορά ασφυκτιώ τόσο απέναντι στα στερεότυπα φύλου και ταυτόχρονα δεν ξέρω πώς να αντιμετωπίσω τη μόνιμη ενοχή μου.

Σίγουρα επηρέασε και την ανάγνωσή μου πάνω στον Αρσέν Λουπέν. Η κοινωνική ασφυξία αυτού του ήρωα ίσως να έγινε εντονότερη, η ανάγκη για έναν καλύτερο κόσμο επίσης, γιατί ο κόσμος, πια, δεν είναι μόνο αυτός που έχεις συνηθίσει εσύ, με τα καλά του και τα στραβά του, αλλά είναι ο κόσμος που θα αφήσεις πίσω σου, σε έναν άνθρωπο που θα συνεχίσει να υπάρχει μετά από σένα.

Τι ελπίζετε να νιώσει ή να σκεφτεί ένα παιδί φεύγοντας από την παράσταση; Υπάρχει κάποιο μήνυμα που θα θέλατε να κρατήσει μαζί του;

Θα ήθελα να πει «Ουάου πέρασα καλά!». Φυσικά και έχει μηνύματα η παράσταση, αλλά αφορούν σε κάποιες νοητικές διεργασίες οι οποίες θεωρώ δεν είναι συνειδητές για τα παιδιά, έτσι ώστε να τα σκεφτούν, ούτε και πρέπει να είναι. Μου αρέσει πολύ που ταυτίζονται με τους ήρωες. Όχι μόνο με τον Λουπέν, αλλά και με τους υπόλοιπους.

Ήρθε ένα παιδί τις προάλλες και λέει με απόλυτη κατανόηση σε έναν ηθοποιό που αλλάζει τέσσερεις ρόλους και ξεσπά στη σκηνή για το φόρτο εργασίας: «Φίλε μου σε καταλαβαίνω, κουράγιο!». Αυτό μου δείχνει ότι παρακολουθούν στενά όσα συμβαίνουν πάνω στη σκηνή και αυτό είναι που τελικά έχει σημασία.

Πώς δουλεύετε με τους ηθοποιούς ώστε να κρατήσουν τη φαντασία των παιδιών ζωντανή καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης;

Σε αυτή τη συγκεκριμένη δουλειά είμαι ιδιαιτέρως τυχερή γι’ αυτή την ομάδα, γιατί πραγματικά όλοι οι ηθοποιοί είναι ένας κι ένας. Θοδωρής Ανθόπουλος, Χρήστος Ζαν Μπατίστ, Αλέξανδρος Καναβός, Γιώργος Λιάκος και Κωνσταντίνος Ρόδης δίνουν την ψυχή τους στη σκηνή, με πολύ χιούμορ αλλά και συγκίνηση, για να έχουμε το αποτέλεσμα αυτό. Όσο για τον τρόπο που δουλέψαμε, κάθε ηθοποιός είναι διαφορετικός οπότε σίγουρα δεν είναι και ο τρόπος ίδιος.

Γενικά, μπορώ να πω, εξασφαλίζω ένα αρκετά συγκεκριμένο πλαίσιο, κυρίως κινησιολογικό, στο οποίο ο καθένας έχει την ελευθερία να βάλει τη δική του όρεξη και ερμηνεία. Κάποιοι είναι πιο ελεύθεροι και άλλοι λιγότερο. Γιατί, η αλήθεια είναι, στη συγκεκριμένη παράσταση έχω και κάποιους ηθοποιούς-πολυβόλα που αν τους αφήσεις ελεύθερους θα γκρεμίσουν το θέατρο. Ξέρετε εσείς για ποιους μιλάω αγαπητοί συνάδελφοι.

Τι σημαίνει για εσάς “καλό παιδικό θέατρο”; Ποια είναι τα στοιχεία που το ξεχωρίζουν από μια απλή παιδική παράσταση;

Αν σέβεσαι το «παιδι» και δεν επιχειρείς να κάνεις μία δημοφιλή ξεπέτα τότε σίγουρα μιλάμε για «καλό παιδικό θέατρο». Αν υπάρχει σεβασμός στο κοινό στο οποίο απευθύνεσαι, ανεξαρτήτως ηλικίας, υπάρχει σημασία στη λεπτομέρεια, υπάρχει αγάπη γι’ αυτό και μεράκι, οπότε δεν μπορεί η παράσταση να μην είναι καλή.

Αν μπορούσατε να πείτε κάτι στα παιδιά μέσα από τη συγκεκριμένη παράσταση, όπως ένα μήνυμα ή μια ατάκα, που να τα συνοδεύει μεγαλώνοντας, ποιο θα ήταν αυτό;

«Το αύριο το φτιάχνουμε, δύσκολες οι αποφάσεις, με σεβασμό και επιμονή όλα θα τα αλλάξεις.» Θέλουμε για τα παιδιά μας οι συνθήκες να είναι ιδανικές, να μη βιώσουν την απογοήτευση, να αποφύγουν τις δυσκολίες και να είναι ευτυχισμένα. Δεν υπάρχει τίποτα πιο ουτοπικό από αυτό. Και δυσκολίες θα αντιμετωπίσουν, και θα στεναχωρηθούν και θα κλάψουν. Το θέμα είναι να τους μάθουμε να ξανασηκώνονται και να φτιάχνουν το δικό τους αύριο, παρά τις αντιξοότητες και τα λάθη. Και να καταλάβουν πως «οι επιλογές» είναι ευθύνη αλλά και δύναμη.