Νευρική Ανορεξία Σε Παιδιά Και Εφήβους

Η νευρική ανορεξία είναι μια σοβαρή διατροφική διαταραχή που μπορεί να εμφανιστεί σε παιδιά και εφήβους. Πρόκειται για συχνά παρεξηγημένη νόσο καθώς πολλοί γονείς δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν εγκαίρως τα σημάδια. Όμως, η έγκαιρη αναγνώριση, η σωστή διάγνωση και η υποστηρικτική παρέμβαση από εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας μπορούν να αποτελέσουν σύμμαχο στην ανάρρωση του παιδιού / εφήβου.

Σε αυτό το άρθρο του Parents Hub θα δούμε:

• σε ποιες ηλικίες εμφανίζεται η νευρική ανορεξία στα παιδιά,
• τα συμπτώματα, τις συνέπειες και τις αιτίες της παιδικής νευρικής ανορεξίας,
• τη διαγνωστική διαδικασία,
• τη σημασία της οικογενειακής και διεπιστημονικής υποστήριξης,
• καθώς και τις δυνατότητες πρόληψης της νευρικής ανορεξίας σε παιδιά και εφήβους.

Σε Ποιες Ηλικίες Εμφανίζεται Η Παιδική Νευρική Ανορεξία;

Η νευρική ανορεξία εμφανίζεται πιο συχνά κατά την εφηβική ηλικία, ιδιαίτερα μεταξύ 14-17 ετών. Τα πρώτα συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια με περιόδους εναλλαγής έξαρσης και ύφεσης των συμπτωμάτων. 

Η εφηβεία αποτελεί τη περίοδο με τη υψηλότερη συχνότητα πρώτης διάγνωσης λόγω βιολογικών, ορμονικών και ψυχοκοινωνικών αλλαγών που πραγματοποιούνται φυσιολογικά στον οργανισμό του παιδιού, κατά τα στάδια της ήβης. 

Παρότι λιγότερο συχνή, η νευρική ανορεξία μπορεί να εμφανιστεί ήδη από τη παιδική ηλικία. Μελέτες αναφέρουν και περιπτώσεις εμφάνισης της νευρικής ανορεξίας σε ηλικίες 8-12 ετών. 

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι εμφανίζεται συχνότερα στα κορίτσια, αλλά μπορεί να προσβάλει και τα αγόρια.

Συμπτώματα Της Νευρικής Ανορεξίας Σε Παιδιά Και Εφήβους

Η νευρική ανορεξία είναι μία ψυχογενής διαταραχή η οποία χαρακτηρίζεται από επίμονες και χρόνιες περιόδους ενώ εκδηλώνεται με ένα πολυδιάστατο σύμπλεγμα συμπεριφορικών, ψυχολογικών και σωματικών συμπτωμάτων. (Cristiano Dani) 

Ως γονείς, είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι εκδηλώνεται από προφανείς και έντονες διαταραχές στις διατροφικές συνήθειες των παιδιών και των εφήβων, όπως η επίμονη περιοριστική πρόσληψη του φαγητού ή και υπερβολική φυσική δραστηριότητα, αλλά και διαταραγμένη αντίληψη του σχήματος και του βάρους του σώματος τους.

 Πιο συγκεκριμένα, στα συμπτώματα της νευρικής ανορεξίας περιλαμβάνονται:

• Ο επίμονος περιορισμός της πρόσληψης τροφής, οδηγώντας σε σημαντικά χαμηλό βάρος. 
• Η αποτυχία επίτευξης της αναμενόμενης αύξησης βάρους και ανάπτυξης (με βάση τις καμπύλες ανάπτυξης) στα παιδιά και τους εφήβους.
• Η έντονη ενασχόληση με το σωματικό βάρος και την σιλουέτα του σώματος.
• Ο έντονος φόβος αύξησης του βάρους, παρόλο που το βάρος τους μπορεί να είναι ακόμη και χαμηλότερο του φυσιολογικού. 
• Η διαστρεβλωμένη αντίληψη της εικόνας του σώματος. Μπορεί να παρατηρηθεί η μη παραδοχή του χαμηλού βάρους ή η στρέβλωση της εικόνας – του μεγέθους του σώματος. (NICE)

Συμπεριφορές Που Ενδεχομένως Παραπέμπουν Σε Παιδική Νευρική Ανορεξία

Κοινές συμπεριφορές ή αλλιώς συμπεριφορικά συμπτώματα που μπορεί να παρατηρήσετε στα παιδιά κατά τα πρώτα στάδια νευρικής ανορεξίας είναι τα ακόλουθα:

• Ο αυστηρός περιορισμός της τροφής και η μείωση του αριθμού των γευμάτων.
• Η εμμονική ενασχόληση με τις θερμίδες και την υγιεινή διατροφή σε παθολογικό βαθμό. Τέτοιες συμπεριφορές  μπορεί να είναι η έντονη αποφυγή των τροφίμων με λιπαρά, η μείωση της πρόσληψης τροφίμων πλούσια σε θερμίδες και η υπερβολική κατανάλωση τροφίμων με χαμηλές θερμίδες όπως είναι τα λαχανικά. 
• Η εφαρμογή νέων διαιτών, με στόχο να χάσει τα «περιττά» κιλά, ακόμη και αν το βάρος είναι πιο χαμηλό από το φυσιολογικό (με βάση την ηλικία και το φύλο).
• Να υποστηρίζει διάφορες πρακτικές ή «τελετουργίες» με στόχο να αποφύγει την κατανάλωση φαγητού. Τέτοιες συμπεριφορές είναι όταν τα παιδιά «παίζουν με το φαγητό τους» και όταν μασάνε πολύ ώρα το φαγητό τους με αποτέλεσμα να καταναλώνουν πολύ μικρή ποσότητα φαγητού ή ακόμη και καθόλου.
• Η κοινωνική απόσυρση και αποξένωση. Σε αυτή τη περίπτωση το παιδί – έφηβος αποφεύγει να καταναλώνει φαγητό σε κοινή θέα ακόμη και όταν παρευρίσκονται άτομα του συγγενικού του περιβάλλοντος (γονείς, αδέρφια).
• Το «φτύσιμο» της τροφής. Το παιδί μπορεί να μασάει τη τροφή του αλλά να μην την καταπίνει. Συνήθως αυτή η συμπεριφορά εμφανίζεται πιο έντονα όταν το παιδί δεν βρίσκεται σε κοινή θέα και όταν η τροφή που θα καταναλωθεί είναι πλούσια σε ενέργεια ή ανθυγιεινή γεγονός που δημιουργεί ενοχές στο παιδί με αποτέλεσμα να μην καταπίνει το φαγητό του από φόβο ότι θα παχύνει.
• Συνδυαστικά με τη προηγούμενη συμπεριφορά το παιδί – έφηβος μπορεί να λέει ψέματα σχετικά με τη κατανάλωση τροφής ή να έχει έντονη μυστικοπάθεια. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι μπορεί να απορρίπτει τα τρόφιμα «στα σκουπίδια», συνήθως όταν δεν βλέπει κανείς, και εν συνεχεία μπορεί να ισχυρίζεται ότι κατανάλωσε το συγκεκριμένο τρόφιμο. Υπάρχουν πολλοί τρόποι που μπορεί να απορρίψει κάποιος ένα τρόφιμο-γεύμα, μπορεί να το πετάξει στη τουαλέτα, μπορεί να το αποθηκεύσει σε σακούλες ή συσκευασίες και να το κρύψει μέχρι να βρει την ευκαιρία να το πετάξει στα σκουπίδια και φυσικά μην ξεχνάμε ότι μπορεί να το δώσει σε κάποιο κατοικίδιο για να το φάει, σκυλάκι για παράδειγμα. 
• Η εμφάνιση αντισταθμιστικών συμπεριφορών (πχ. νηστεία, αυτοαποκαλούμενοι εμετοί, χρήση καθαρτικών, διουρητικών).
• Το πολύ συχνό ζύγισμα του βάρους εξαιτίας του φόβου αύξησης του βάρους.
• Η υπερβολική γυμναστική η οποία μπορεί να γίνεται και κρυφά από τους γονείς-φίλους. 
• Η αποφυγή της έκθεσης του σώματος σε κοινή θέα (πχ. φοράει μακριά φαρδιά ρούχα και αποφεύγει τα εφαρμοστά ρούχα που διαγράφουν τη σιλουέτα του σώματος, δεν θέλει να πάει στη θάλασσα για να μην εκτεθεί σε κοινή θέα φορώντας μαγιό).
• Αγχώδεις διαταραχές, ευερεθιστότητα και καταθλιπτικά συμπτώματα σε γενικότερα πλαίσια.
• Σωματικές εκδηλώσεις της νευρικής ανορεξίας είναι η βραδυκαρδία, η υπόταση, η κόπωση, η απώλεια μαλλιών, το ξηρό δέρμα και η αμηνόρροια (για τις γυναίκες).

Πώς Γίνεται Η Διάγνωση Της Νευρικής Ανορεξίας;

Η διάγνωση της νευρικής ανορεξίας περιλαμβάνει συστηματική κλινική αξιολόγηση, εργαστηριακές και ιατρικές εξετάσεις αλλά και διαφορική διάγνωση για άλλες αιτίες απώλειας βάρους. 

Βασίζεται σε διεθνώς αποδεκτά διαγνωστικά κριτήρια τα οποία βασίζονται στην αξιολόγηση των κλινικών συμπτωμάτων, των ιατρικών μετρήσεων του βάρους και της ανάπτυξης των παιδιών αλλά και των ψυχολογικών χαρακτηριστικών. 

Πραγματοποιείται ύστερα από λεπτομερή αξιολόγηση από εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας. Σύμφωνα με το DSM-5TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) η διάγνωση της νευρικής ανορεξίας βασίζεται σε αξιολόγηση των συμπτωμάτων που αφορούν το περιορισμό της πρόσληψης τροφής, τον φόβο αύξησης του βάρους και την αντίληψη του παιδιού για την εικόνα του σώματος του.

Κατά τη διάρκεια της διαγνωστικής διαδικασίας, θα πραγματοποιηθούν:

• Φυσική εξέταση και κλινική αξιολόγηση (έλεγχος του βάρους, της ανάπτυξης του παιδιού-εφήβου βασιζόμενοι στις καμπύλες ανάπτυξης).
• Διερεύνηση για άλλες αιτίες απώλειας βάρους και μειωμένης ανάπτυξης (ανίχνευση άλλων αιτιών που θα μπορούσε να εξηγήσει της μειωμένη ανάπτυξη όπως οι γαστρεντερικές διαταραχές, οι ενδοκρινικές παθήσεις και οι χρόνιες νόσοι).
• Έλεγχος ιατρικού ιστορικού και της ψυχικής κατάστασης των παιδιών και των εφήβων (ψυχολογική κατάσταση-υπόβαθρο του παιδιού, ποια είναι τα πρότυπα λήψης τροφής, ποιες είναι οι αντιλήψεις για το σώμα, ποιες συμπεριφορές εμφανίζουν και σχετίζονται με το σώμα – εικόνα του σώματος του).
• Ιατρικές και εργαστηριακές εξετάσεις (καρδιολογικός έλεγχος, έλεγχος επιπέδων ηλεκτρολυτών, ορμονικών επιπέδων και δεικτών υποσιτισμού) 

Συνέπειες Της Νευρικής Ανορεξίας Σε Παιδιά Και Εφήβους

Η νευρική ανορεξία μπορεί να επηρεάσει τις φυσιολογικές διαδικασίες ανάπτυξης του οργανισμού των παιδιών και των εφήβων καθώς επηρεάζει αρνητικά την πρόσληψη των θρεπτικών συστατικών μέσω της διαδικασίας της σίτισης, με επιπτώσεις σε πολλά επίπεδα. 

Οι βιβλιογραφικές αναφορές επισημαίνουν ότι οι συνέπειες είναι πιο έντονες στα παιδιά και στους εφήβους καθώς βρίσκονται στο στάδιο της σωματικής, ψυχολογικής και κοινωνικής τους ανάπτυξης.

Ο χρόνιος υποσιτισμός που συνοδεύει τη νευρική ανορεξία μπορεί να οδηγήσει σε ορμονικές και μεταβολικές ανωμαλίες. 

• Πιο συγκεκριμένα έχουν παρατηρηθεί σε παιδιά και εφήβους διαταραχές στον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-γονάδων, μειωμένη παραγωγή του αυξητικού παράγοντα (IGF-1) και αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης τα οποία επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη και την πνευματική-νοητική λειτουργία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η καθυστέρηση της εμμηναρχής και η απουσία περιόδου στα κορίτσια. (Leah Puckett)
• Ακόμη, λόγω του υποσιτισμού και των καθαρτικών συμπεριφορών που μπορεί να εμφανίζονται, μπορεί να επηρεαστεί η φυσιολογική καρδιακή λειτουργία του παιδιού-εφήβου. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να παρατηρηθεί βραδυκαρδία, ορθοστατική υπόταση, ηλεκτρολυτικές διαταραχές (υποκαλιαιμία, υποφωσφαταιμία) και παρατεταμένο QTc με αποτέλεσμα την αύξηση του κινδύνου αρρυθμιών και αιφνίδιου θανάτου. Συμπτώματα όπως η ζάλη, η κόπωση, η δυσανεξία στο κρύο και τα λιποθυμικά επεισόδια μπορεί να παρατηρηθούν σε καθημερινή βάση και χρειάζεται να αντιμετωπιστούν έγκαιρα.
• Ταυτόχρονα λόγω της ανεπαρκούς θρέψης, η ανάπτυξη των οστών μπορεί να επηρεαστεί αρνητικά με αποτέλεσμα τη μειωμένη οστική πυκνότητα, γεγονός που καθιστά τα παιδιά πιο ευάλωτα στα κατάγματα των οστών. Εκτός αυτού, αυξάνεται ο κίνδυνος οστεοπενίας και οστεοπόρωσης κατά την ενήλικη ζωή των παιδιών και των εφήβων που πάσχουν από νευρική ανορεξία. (Chidiac)
• Επιπτώσεις παρατηρούνται και στον τομέα της ψυχολογικής ανάπτυξης των παιδιών με αρκετές μελέτες να υποστηρίζουν ότι το έντονο άγχος που χαρακτηρίζει τις περιπτώσεις νευρικής ανορεξίας (άγχος αύξησης του βάρους), η κατάθλιψη και η διαταραχή της εικόνας του σώματος τους, μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στη φυσιολογική ψυχολογική ανάπτυξη των παιδιών-εφήβων.
• Η προσήλωση στο ιδεατό σχήμα – εικόνα τους σώματος μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την αυτοεκτίμηση του παιδιού – εφήβου με άμεσο αντίκτυπο και στην κοινωνική του ανάπτυξη, ενώ μπορεί να διαστρεβλώσει την αντίληψη του παιδιού γύρω από τη διαδικασία της σίτισης και της γυμναστικής.
• Αποδεδειγμένα η νευρική ανορεξία μπορεί να επηρεάσει την απόδοση των παιδιών και των εφήβων στο σχολείο, επιδρώντας αρνητικά στις γνωστικές τους λειτουργίες και στη μνήμη τους.
• Τέλος, σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις παιδιών-εφήβων που πάσχουν από νευρική ανορεξία υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος για τη σωματική και τη ψυχική τους υγεία εξαιτίας των συχνών συννοσηροτήτων-επιπτώσεων αλλά και του υψηλού κινδύνου θνησιμότητας. (Cristiano Dani)

Αν η νευρική ανορεξία δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα και αποτελεσματικά, οι ανήλικοι μπορεί να χρειαστούν παρατεταμένη νοσηλεία ενώ διατρέχουν κίνδυνο της ζωής τους, που μπορεί να προκύψει είτε από σωματικές είτε από ψυχιατρικές επιπλοκές. (Maria Rosaria Marchili) Η έγκαιρη αναγνώριση, διάγνωση και παρέμβαση από τους γιατρούς σχετίζεται με υψηλότερα ποσοστά ανάρρωσης και με μεγαλύτερη πιθανότητα επιτυχούς θεραπείας. (Juliet Sher Kit Tan)

Παιδική Ανορεξία Ή Παιδική Νευρική Ανορεξία;

Η παιδική ανορεξία ως όρος, δεν πρέπει να ταυτίζεται με την παιδική νευρική ανορεξία.

Η πρώτη αφορά τη μείωση ή την απώλεια της όρεξης ενώ η δεύτερη αποτελεί ψυχογενής διαταραχή διατροφικής πρόσληψης με συγκεκριμένα διαγνωστικά κριτήρια. Η διάκρισή τους είναι κρίσιμη για την αξιολόγηση της κλινικής κατάστασης του παιδιού και καθορίζει τη θεραπεία και την προσέγγιση του κάθε περιστατικού. 

Στην παιδική ανορεξία ή αλλιώς ανορεξία, τα παιδιά έχουν μειωμένη ή και καθόλου όρεξη για κατανάλωση τροφής, γεγονός που μπορεί να οφείλεται σε κάποια λοίμωξη-ίωση, κάποια φαρμακευτική αγωγή ή σε ψυχολογικούς παράγοντες. Σε καμία περίπτωση όμως δεν συνοδεύεται από φοβία αύξησης του βάρους του παιδιού ή σε διαταραχή της εικόνας του σώματος του.

Τα παιδιά μπορεί να μην θέλουν να φάνε ένα γεύμα διότι μπορεί να μην τους αρέσει η γεύση του φαγητού που έχουν μπροστά τους ή μπορεί να μην θέλουν να φάνε εκείνη τη στιγμή. Αν έχουν φάει κάποιο σνακ και νιώθουν χορτάτοι είναι πολύ πιθανόν να μην θέλουν να φάνε κι άλλο. Αν δεν νιώθουν καλά, τους ενοχλεί το στομάχι τους ή μπορεί να έφαγαν κάτι και να τους «πείραξε», επίσης μπορεί να τους οδηγήσει στο να μην έχουν όρεξη για φαγητό. 

Αν αυτό είναι μια κατάσταση που συμβαίνει σπάνια και δεν εμφανίζονται συμπτώματα νευρικής ανορεξίας, τότε δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Αν όμως παρατηρήσετε ότι το παιδί σας δεν έχει όρεξη να φάει συγκεκριμένες ημέρες, ή όταν έχετε μαγειρέψει συγκεκριμένα φαγητά, τότε χρειάζεται να δείτε ποιος είναι ο πραγματικός λόγος που δεν τρώει. 

Για παράδειγμα πολλά παιδιά δυσκολεύονται να καταναλώσουν λαδερά και όσπρια. Αυτές τις ημέρες μπορεί το παιδί σας να αναφέρει πως δεν πεινάει ή δεν έχει όρεξη να φάει απλά επειδή δεν του αρέσει το φαγητό. Πιθανόν να έχει φάει κάτι πιο πριν στο σχολείο ή μπορεί να περιμένει το απόγευμα να φάει κάποιο τοστ ή κάτι πρόχειρο που μπορεί να υπάρχει στο σπίτι και του αρέσει περισσότερο.   

Απεναντίας στη νευρική ανορεξία τα πράγματα είναι πολύ πιο πολύπλοκα. Η νευρική ανορεξία είναι μία ψυχογενής διαταραχή πρόσληψης τροφής που η διάγνωση της πραγματοποιείται ύστερα από συγκεκριμένο έλεγχο και πληθώρα διαγνωστικών εξετάσεων.

Όπως αναφέραμε και στην αρχή του άρθρου, χαρακτηρίζεται από επίμονο περιορισμό της κατανάλωσης τροφής, χαμηλό σωματικό βάρος, φοβία αύξησης του βάρους και πιθανώς διαταραχή της σωματικής εικόνας του σώματος. 

Η νευρική ανορεξία είναι πολλά περισσότερα από μια απλή έλλειψη όρεξης και αποτελεί μια σύνθετη ψυχική νόσο που μπορεί να επηρεάζεται και από γονιδιακούς παράγοντες. 

Σύμφωνα με τους Watson et.al. (Hunna J Watson) υπάρχουν πολλά γονίδια τα οποία λειτουργούν ως γενετικές συνδέσεις μεταξύ των μεταβολικών μονοπατιών και της νευρικής ανορεξίας με αποτέλεσμα την αντίληψή της ως μεταβολοψυχιατρικής διαταραχής. Στη νευρική ανορεξία μπορεί να υπάρχουν πολλαπλές βιολογικές βλάβες οι οποίες σχετίζονται με ακανόνιστα διατροφικά πρότυπα αλλά και ασιτία, αλλαγές στα σηματοδοτικά μονοπάτια του εντέρου – εγκεφάλου, αλλαγές στις αδιποκίνες και δυσκολία στην προσαρμογή σε φλεγμονώδεις καταστάσεις και στρες. (Hunna J Watson)

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αντίσταση στη γκρελίνη που παρατηρείται στα άτομα με νευρική ανορεξία. Η γκρελίνη είναι μία ορεξιογόνος ορμόνη η οποία παράγεται από τα ενδοκρινή κύτταρα του στομάχου και διαδραματίζει βασικό ρόλο στη διέγερση της όρεξης, την ενεργειακή ισορροπία και στην ενίσχυση της παραγωγής λιπαρών οξέων και την αποθήκευση τους ως λίπος. 

Αυτή η ορμόνη όμως επιδρά και στον εγκέφαλο μέσω του μηχανισμού ανταμοιβής που παρατηρείται με τη διαδικασία της σίτισης. Στη νευρική ανορεξία αυτή η ορμόνη είναι αρκετά πιο υψηλή ενώ κανείς θα περίμενε τα επίπεδα της να είναι χαμηλότερα, υποδεικνύοντας αντίσταση στη γκρελίνη. 

Αυτά τα αφύσικα πολύ αυξημένα επίπεδα γκρελίνης πιθανώς να προέρχονται από τον υποσιτιτσμό και έχουν ως σκοπό την αύξηση της όρεξης και την αποκατάσταση των ενεργειακών αποθεμάτων και λίπους στο σώμα. Λόγω της αντίστασης όμως που παρατηρείται, το τελικό αποτέλεσμα είναι το αντίθετο.  (Hunna J Watson)

Πώς Μπορείτε Να Βοηθήσετε Το Παιδί Σας

Η οικογένεια διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη, την αναγνώριση και τη θεραπεία της νευρικής ανορεξίας ενώ πολλές μελέτες υποδεικνύουν τη συμβολή των γονέων και των άλλων μελών της οικογένειας στην ουσιαστική ανάρρωση των παιδιών – εφήβων που πάσχουν από νευρική ανορεξία, εφόσον αναλάβουν ενεργό και υποστηρικτικό ρόλο στη θεραπευτική διαδικασία. 

Η συναισθηματική εμπλοκή των γονέων στην αρχική φάση της θεραπείας βοηθά στο να γίνει αντιληπτό ότι η νευρική ανορεξία δεν είναι επιλογή, αλλά ασθένεια. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να ξεπεράσουν το αρχικό σοκ, την άρνηση ή τον φόβο, βοηθά τους γονείς να διαχειριστούν το συναισθηματικό βάρος και το άγχος που συνοδεύει η φροντίδα ενός παιδιού με νευρική ανορεξία και τελικά μπορούν έμπρακτα να υποστηρίξουν καλύτερα το παιδί τους. 

Οι γονείς μπορούν να πραγματοποιούν υποστηρικτικές συνεδρίες ατομικά ή μαζί με την υπόλοιπη οικογένεια για να εξασφαλίσουν την βέλτιστη υποστήριξη στο παιδί τους. Με αυτό τον τρόπο το παιδί μπορεί να κατανοήσει ότι έχει την ενεργή υποστήριξη όλης της οικογένειας, και μπορεί να εστιάσει ολοκληρωτικά στο να βελτιώσει τις συμπεριφορές που σχετίζονται με τη νευρική ανορεξία. (Lock) (Yara Alharbi) (Thomas Diot)

Οι γονείς υπό αυτό το πρίσμα εκπαιδεύονται από επαγγελματίες υγείας ώστε να:

• αναγνωρίσουν τα προειδοποιητικά συμπτώματα της νόσου.
• αναλάβουν ενεργό ρόλο στη σίτιση του παιδιού – εφήβου και τη σταθεροποίηση του σωματικού του βάρους.
• υποστηρίξουν (ψυχολογικά) με σωστό τρόπο, τις αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού-εφήβου ως προς το φαγητό, αλλά και κατά τη διάρκεια δύσκολων φάσεων στη διάρκεια του θεραπευτικού ταξιδιού.
• να προωθήσουν την κανονική λειτουργία και ένταξη του παιδιού στο κοινωνικό και σχολικό περιβάλλον.

Πότε Πρέπει Να Πάμε Το Παιδί Σε Ειδικό

Υπάρχουν αρκετά προειδοποιητικά σημάδια τα οποία μπορεί να σηματοδοτούν την ύπαρξη κάποιου διατροφικού προβλήματος και την αναγκαιότητα επίσκεψης σε έναν ειδικό. Μερικά από αυτά είναι:

• Περιορισμός πρόσληψης τροφής. Το παιδί μπορεί να περιορίζει σημαντικά τη ποσότητα του φαγητού που καταναλώνει, αρνείται να φάει γεύματα ή μπορεί να επιλέγει την κατανάλωση μόνο υγιεινών διατροφικών επιλογών.
• Χαμηλό σωματικό βάρος, χαμηλό ύψος ή μη αναμενόμενη ανάπτυξη με βάση την ηλικία (δεδομένα που στηρίζονται στις καμπύλες ανάπτυξης).
• Επίμονη απώλεια όρεξης ή φοβία με το φαγητό.
• Υπερβολική ενασχόληση με το βάρος ή την εικόνα του σώματος.
• Έντονη άρνηση – φοβία αύξησης βάρους.
• Εμμονική ζύγιση, συνεχής ζύγιση ή αποφυγή μέτρησης του βάρους.
• Αποφυγή κοινωνικών συναθροίσεων που περιλαμβάνουν φαγητό.

Όσο πιο πρώιμη και συντονισμένη είναι η παρέμβαση, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες πλήρους ανάρρωσης και μακροπρόθεσμης σταθερότητας, ψυχικής και σωματικής υγείας του παιδιού.

Ποιες κατηγορίες ειδικών μπορούν να βοηθήσουν;

Η αντιμετώπιση της νευρικής ανορεξίας είναι πολύπλοκη και απαιτεί τη συμβολή πολλών επιστημόνων του κλάδου υγείας, συμπεριλαμβανομένου και του διαιτολόγου.

Η διεπιστημονική ομάδα θεραπείας χρειάζεται να περιλαμβάνει:

• Παιδοψυχολόγο ή ψυχίατρο με εξειδίκευση στις διατροφικές διαταραχές.
• Διαιτολόγο-διατροφολόγο για τη διαδικασία αναστροφής του υποσιτισμού και τη βελτίωση της θρέψης.
• Παιδίατρο ή και ενδοκρινολόγο για την ιατρική παρακολούθηση του παιδιού – εφήβου.
• Κοινωνικό λειτουργό για την υποστήριξη της ομαλής κοινωνικής ένταξης του παιδιού.

Η παρακολούθηση χρειάζεται να είναι συνεχής, ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια και η προσαρμογή του πλάνου θεραπείας πραγματοποιείται βάσει των κλινικών αποτελεσμάτων και της προόδου που σημειώνεται κάθε φορά.

Η βιβλιογραφία υπογραμμίζει επίσης ότι η αποκατάσταση του βάρους από μόνη της, δεν σημαίνει πλήρη θεραπεία από τη νευρική ανορεξία. Η διορθωτική υποστήριξη της σχέσης του παιδιού με το φαγητό, ο αναπροσανατολισμός των σκέψεων για το σώμα και το φαγητό και η υποστήριξη της φυσιολογικής καθημερινότητας είναι κρίσιμα σημεία του θεραπευτικού πλάνου αντιμετώπισης της νευρικής ανορεξίας. (Yara Alharbi)

Ταυτόχρονα ο ψυχολόγος μπορεί μέσα από τη ψυχοθεραπεία να βοηθήσει το παιδί-έφηβο να αντιμετωπίσει τους ψυχολογικούς παράγοντες που συμβάλλουν – πυροδοτούν τη διατροφική διαταραχή. Το σχήμα της θεραπείας καθορίζεται πάντα από τον θεράποντα ψυχολόγο, αναλόγως την περίπτωση και τη σοβαρότητα της κατάστασης.

Πρόληψη Της Νευρικής Ανορεξίας Σε Παιδιά Και Εφήβους

​​Η πρόληψη της νευρική ανορεξίας αποτελεί κρίσιμο σημείο για την υγιή σωματική και ψυχολογική ανάπτυξη των παιδιών. 

Η επιστημονική έρευνα δεν έχει ακόμη μεγάλες παρεμβατικές μελέτες, ειδικά για τη πρόληψη της νευρικής ανορεξίας στα παιδιά, ωστόσο υπάρχουν πολλές επιστημονικές παρεμβάσεις και στρατηγικές για τον μετριασμό των παραγόντων κινδύνου και την πρόληψη εμφάνισης διαταραγμένων σχέσεων με το σώμα και το φαγητό. 

Μία ουσιαστική παρέμβαση πρόληψης χρειάζεται να στοχεύσει όχι μόνο σε συμπεριφορές αλλά και σε προσωπικούς και κοινωνικούς κινδύνους που μπορεί να οδηγήσουν στην εμφάνιση της νόσου. 

Μετά την πανδημία του κορωνοϊού, ο αριθμός των παιδιών και των εφήβων που εμφανίζουν διατροφικές διαταραχές έχει αυξηθεί δραματικά. Συνήθως οι περιπτώσεις νευρικής ανορεξίας υπόδιαγιγνώσκονται και υποθεραπεύονται καθώς οι περισσότεροι ασθενείς έχουν περιορισμένη εικόνα και αρνούνται τη σοβαρότητα της ασθένειας τους. 

Η κατανόηση των παραγόντων κινδύνου σχετίζονται με την εκδήλωση και την εξέλιξη της νόσου και μπορούν να αποτελέσουν θεραπευτικό και προληπτικό μέτρο ενάντια στη νευρική ανορεξία. 

Η διαστρεβλωμένη εικόνα σώματος, τα μη ρεαλιστικά και υπερβολικά λεπτά πρότυπα, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, το άγχος και η κατάθλιψη, καθώς και οι οικογενειακοί παράγοντες και οι εντάσεις, το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει το παιδί και οι κοινωνικοπολιτισμικές πιέσεις που ασκούνται μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των προτύπων συμπεριφοράς, αποτελούν βασικούς τομείς στους οποίους μπορεί να εστιαστεί η πρόληψη της εμφάνισης της νευρικής ανορεξίας.

Η οικογενειακή υποστήριξη και η παροχή ενός υγιούς, ήρεμου και αρμονικού περιβάλλοντος στο οποίο τα παιδιά μπορούν να νιώθουν ασφαλή να καταναλώσουν το φαγητό τους (χωρίς καταπίεση, επικριτικά σχόλια, άγχος, εντάσεις) είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αποφυγή διατροφικών διαταραχών στα παιδιά. 

Ως οικογένεια μπορείτε να εστιάσετε στην ευεξία και όχι στην εξωτερική εμφάνιση διατηρώντας ένα θετικό αλλά και υγιεινό πρότυπο για το σώμα. Σχόλια αναφορικά με το σχήμα του σώματος τους, υποτιμητικά σχόλια, η σύγκριση του σώματος των παιδιών με άλλα παιδιά της ίδια ηλικίας ή ακόμη και με τα αδέρφια τους μπορεί να πληγώσει τα συναισθήματα των παιδιών και καλό θα ήταν να αποφεύγονται. (Josefa Canals)

Η προώθηση ενός υγιεινού διατροφικού προτύπου, πλούσιο σε φρούτα και λαχανικά χωρίς να υπάρχει ενασχόληση με το σωματικό βάρος ή τις θερμίδες των φαγητών μπορεί να χτίσει τις βάσεις μιας υγιούς σχέσης με το φαγητό στα παιδιά. 

Ακόμη, η αποφυγή φαγητών ταχυφαγείου αλλά και το γνωστό μας “delivery” θα μπορούσε να είναι σε χαμηλή συχνότητα έως και καθόλου, καθώς θα μπορούσατε ως οικογένεια να καθιερώσετε μία ημέρα που θα φτιάχνατε κάποιο σπιτικό σουβλάκι ή σπιτικό “burger”.

Γονείς με ιστορικό διατροφικών διαταραχών χρειάζεται να λάβουν υποστήριξη και εκπαίδευση για τη μείωση της πιθανότητας εμφάνισης των ίδιων συμπτωμάτων, στα παιδιά τους. (Michael P Levine)

Ακόμη, η πρόληψη των διατροφικών παθήσεων μπορεί να γίνει στα πλαίσια της εκπαίδευσης και στο σχολικό περιβάλλον. Αυτό στη πράξη σημαίνει ότι εξειδικευμένοι διαιτολόγοι – ψυχολόγοι μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά και τους εφήβους να αμφισβητήσουν τα διαστρεβλωμένα και αφύσικα πολύ λεπτά πρότυπα που μπορεί να γνωρίζουν για την εικόνα του σώματος και να βοηθήσουν στη μείωση της εσωτερίκευσης αυτών των διαστρεβλωμένων ιδανικών στο μυαλό των παιδιών. (Sophie L Berry)

Η αναγνώριση των πρώιμων ενδείξεων είναι καθοριστικής σημασίας για την έγκαιρη παρέμβαση και την πρόληψη των σοβαρών, και δυνητικά απειλητικών για τη ζωή, επιπλοκών. (Juliet Sher Kit Tan)

Αιτίες Της Νευρικής Ανορεξίας Σε Παιδιά Και Εφήβους

Παρά τον μεγάλο αριθμό ερευνών για την κλινική εικόνα και τις επιπτώσεις της νόσου, η ακριβής αιτιολογία παραμένει πολυπαραγοντική και πολύπλοκη. Βιολογικοί, ψυχολογικοί, περιβαλλοντικοί και βιωματικοί παράγοντες μπορεί να καθορίσουν, να επηρεάσουν και τελικά να πυροδοτήσουν ή όχι την εμφάνιση της νευρικής ανορεξίας στα παιδιά-εφήβους.

Η γενετική προδιάθεση επηρεάζει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης νευρικής ανορεξίας, ειδικά στα άτομα που έχουν συγγενείς 1ου βαθμού με κάποια διατροφική διαταραχή. Τα γονίδια, οι γονιδιακές διαταραχές αλλά και οι διαταραχές των νευροδιαβιβαστών (σεροτονίνη, γκρελίνη, ντοπαμίνη) εμπλέκονται στην εκδήλωση της διαταραχής.

Ο ρόλος του εντερικού μικροβιώματος, το οποίο έχει πρόσφατα μελετηθεί, αποτελεί παράγοντα που μπορεί να επηρεάσει την όρεξη, τη μεταβολική ισορροπία και την αλληλεπίδραση μεταξύ του εντέρου και του εγκεφάλου, γεγονός που μπορεί να συμβάλει στην εκδήλωση προτύπων περιορισμού της λήψης τροφής.

Στους κοινωνικούς παράγοντες περιλαμβάνονται οι πολιτισμικές και τοπικές προσδοκίες από το παιδί όσον αφορά στο βάρος, στην εμφάνιση και στη συμπεριφορά του παιδιού, η πίεση από την οικογένεια αλλά και η πίεση από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κοινωνικές πιέσεις για λεπτότητα και πρότυπα σώματος προβάλλονται συνεχώς από τα μέσα ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα και η εσωτερίκευση αυτών των ιδανικών αποτελούν σημαντικούς επιβαρυντικούς παράγοντες για τα παιδιά και τους εφήβους.

Η οικογενειακή πίεση για αυτοέλεγχο, η κοινωνική αποδοχή μέσω της σωματικής εικόνας και της διατροφικής συμπεριφοράς, η εξάρτηση της αξίας του εαυτού τους από την εικόνα του σώματος, καθώς και η κοινωνική σύγκριση με συνομηλίκους ενισχύουν τις τάσεις προς αυστηρό έλεγχο της τροφής και του βάρους από τα παιδιά και τους εφήβους. (Juliana de Abreu Gonçalves)

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η τελειομανία, το άγχος, η αρνητική αυτοαντίληψη, η κατάθλιψη και η δυσκολία στη διαχείριση των συναισθημάτων, η έκθεση σε τραυματικές εμπειρίες (κακοποίηση, απώλεια συγγενών, οικογενειακές συγκρούσεις) και άλλοι στρεσογόνοι παράγοντες μπορεί να αποτελέσουν αιτίες και να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης διαστρεβλωμένης αντίληψης γύρω από το φαγητό  και την εικόνα του σώματος. 

Αυτές οι καταστάσεις μπορεί να δημιουργήσουν στρεσογόνες σκέψεις και αρνητικά συναισθήματα, δυσαρέσκεια με την εικόνα του σώματος τους και μια εμμονή γύρω από το φαγητό και το σωματικό βάρος πυροδοτώντας την εμφάνιση των συμπτωμάτων νευρικής ανορεξίας.

Σε μελέτες παιδιών και εφήβων, η συνύπαρξη πολλών παραγόντων κινδύνου (π.χ. ψυχολογικοί παράγοντες, περιβαλλοντική πίεση, οικογενειακή προδιάθεση) σχετίζεται με μια βαθύτερη και πιο σοβαρή πορεία νόσου.  Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι η νευρική ανορεξία δεν εξηγείται από έναν μεμονωμένο παράγοντα, αλλά από την αλληλεπίδραση βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικό-περιβαλλοντικών παραγόντων, οι οποίοι καθορίζουν τη σοβαρότητα και την εξέλιξη της νευρικής ανορεξίας στα παιδιά και τους εφήβους. (Janet Treasure)

Η έγκαιρη αναγνώριση και η υποστήριξη των παιδιών και εφήβων με νευρική ανορεξία είναι κρίσιμη για την υγεία τους. Με τη σωστή καθοδήγηση, την ενεργό συμμετοχή της οικογένειας και τη συνεργασία με ειδικούς, είναι δυνατό να περιοριστούν οι σοβαρές συνέπειες της νόσου. Η πρόληψη, η ενημέρωση και η αγάπη αποτελούν τα πιο ισχυρά εργαλεία για την προστασία και την ανάρρωση των παιδιών σας.

Βιβλιογραφία

• Nicholls, D. E., & Viner, R. M. (2009)
  Childhood risk factors for lifetime anorexia nervosa by age 30 years in a national birth cohort.
  
• Micali, N. et al. (2015)
  Adolescent eating disorders predict psychiatric, high‑risk behaviors and weight outcomes in young adulthood.
  
• Nicholls, D. et al. (2025)
  Social function in adolescent eating disorders: lived experience framework for clinical practice.
  
• Bozzola, E. et al. (2024)
  Anorexia nervosa in children and adolescents: an early detection of risk factors.
• Bozzola, E. et al. (2025)
  Predisposing potential risk factors for severe anorexia nervosa in adolescents.