Δυσγραφία: Τι Είναι, Προφίλ Μαθητή Με Δυσγραφία, Υλικό, Ασκήσεις & Δραστηριότητες

Η εκμάθηση της γραφής λέξεων και προτάσεων με καθαρό τρόπο είναι βασικός πυλώνας του δημοτικού σχολείου. Και ενώ πολλά παιδιά θα αντιμετωπίσουν δυσκολίες σε αυτό το ταξίδι, κάποια έρχονται αντιμέτωπα με τη δυσγραφία. 

Σε αυτό το άρθρο του Parents Hub θα δούμε:

• Τι είναι η δυσγραφία.
• Ποιο είναι το προφίλ ενός μαθητή με δυσγραφία.
• Συμπτώματα και χαρακτηριστικά της δυσγραφίας.
• Τι κάνει ο ειδικός παιδαγωγός στη δυσγραφία.
• Δραστηριότητες για παιδιά με δυσγραφία.

Λίγα Λόγια Για Τις Μαθησιακές Δυσκολίες

Οι μαθησιακές δυσκολίες είναι μία μεγάλη ομάδα διαταραχών που επηρεάζουν τη μαθησιακή ικανότητα, αλλά και την εκπαιδευτική πορεία του ατόμου. Εκδηλώνονται μέσω σημαντικών δυσκολιών στην απόκτηση και στη χρήση του εκφραστικού λόγου, στην ανάγνωση, στη γραφή, στη λογική σκέψη και στις μαθηματικές ικανότητες.

Χωρίζονται σε δύο κατηγορίες:

• Στις Γενικές Μαθησιακές Δυσκολίες (ΓΜΔ) και 
• Στις Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες (ΕΜΔ). 

Οι ΓΜΔ είναι συνήθως δευτερογενείς και εξωγενείς περιβαλλοντικής αιτιολογίας (σε ψυχοεκπαιδευτικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες). 

Ενώ, οι ΕΜΔ είναι πρωτογενείς και βιολογικής αιτιολογίας. Πιο συγκεκριμένα, στις ΕΜΔ ανηκουν: 

• Η Δυσαριθμησία (η διαταραχή μαθηματικών – δυσκολία στα μαθηματικά)
• Η Δυσλεξία (η διαταραχή ανάγνωσης- δυσκολία στην ανάγνωση)
• Η Δυσγραφία (η διαταραχή γραπτής έκφρασης- δυσκολία στη παραγωγή γραπτού λόγου)
• Οι μαθησιακές δυσκολίες μη προσδιοριζόμενες αλλιώς.

Τα αίτια της δυσγραφίας λοιπόν μπορεί να είναι διάφορα, από την κληρονομικότητα και την καθυστέρηση ανάπτυξης γραφικών δεξιοτήτων μέχρι κάποια νευρολογικά προβλήματα ή συναισθηματικούς παράγοντες.

Τι Είναι Η Δυσγραφία;

• Οι διαταραχές γραφής, που αφορούν τη μεταφορά ιδεών σε γραπτό λόγο και 
• Oι διαταραχές γραπτής έκφρασης, που αφορούν δυσκολίες αποτύπωσης και ταξινόμησης των ιδεών σε ένα γλωσσικό προϊόν.

Η δυσγραφία διακρίνεται σε τρία είδη:

• Η Δυσλεξική δυσγραφία (Δυσανάγνωστα γράμματα και Ορθογραφικά λάθη)
• Δυσγραφία λόγω χωρικής αντίληψης ( Δυσανάγνωστα κείμενα και δυσκολία στην αντιγραφή)
• Δυσγραφία λόγω προβλημάτων λεπτής κινητικότητας.

Ποιο Είναι Το Προφίλ Ενός Μαθητή Με Δυσγραφία;

Οι Caramazza, Capasso & Miceli (1996) ορίζουν τη δυσγραφία ως “ελλειμματική επεξεργασία στη μετατροπή των ακουστικών και οπτικών ερεθισμάτων σε kινητική συμπεριφορά, από δυσκολία του ατόμου να παράγει αναγνώσιμη γραφή με το χέρι και μια γενική ασυνέπεια αναγνωστικού επιπέδου και γραφής”.

Είναι επίκτητη βλάβη που σχετίζεται άμεσα με το κεντρικό νευρικό σύστημα.

Εμφανίζεται κυρίως στο Νηπιαγωγείο ή στην Α’ τάξη Δημοτικού (4-6 ετών), όταν ξεκινά να γράφει. Παραμένει στους ενήλικες, απλά μπορούν να βελτιωθούν οι δυσκολίες συμφωνα πάντα με το κατάλληλο εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Επίσης, να σημειωθεί οτι συνήθως η δυσγραφία συνυπάρχει και με άλλες δυσκολίες. 

Συμπτώματα Και Χαρακτηριστικά Της Δυσγραφίας

• Δυσανάγνωστα γράμματα με ακανόνιστο μέγεθος
• Σύγχυση κάθετης, πλάγιας και συνεχούς γραφής και πολλά σβησίματα και διορθώσεις 
• Δεν έχει σωστή λαβή μολυβιού (μη λειτουργικός)
• Δεν χρησιμοποιεί παραγράφους
• Μισές λέξεις και γράμματα
• Απουσία κενών ανάμεσα στις λέξεις
• Μικρά και κεφαλαία γράμματα στην ίδια λέξη
• Όσο περνάει η ώρα τα γράμματα χειροτερεύουν
• Μπερδεύει τις σελίδες στο τετράδιο ή βιβλίο
• Ψυθίρισμα λέξεων κατά τη γραφή
• Έχει λάθος στάση σώματος
• Δεν κάνει σωστή χρήση στα σημεία στίξης
• Δεν έχει σωστή έκφραση στη παραγωγή γραπτού λόγου (δυσκολία μεταφοράς σκέψης)
• Αργή ταχύτητα γραφής
• Αδυναμία γραφής και εύκολη κούραση
• Παράλειψη ή αντικατάσταση στα γράμματα
• Ορθογραφικά λάθη
• Παράλειψη, αντικατάσταση, απουσία γραμμάτων και λέξεων
• Αδυναμία παράδοσης γραπτής εργασίας στο σωστό χρόνο.

Παραδείγματα δυσγραφίας:

• Ορθογραφικά λάθη (πέζω, ίταν)
• Παραλείψεις γραμμάτων στο εσωτερικό λέξης (κόκκινο αμάξι)
• Απουσία τόνων (π.χ.σήμερα πήγαμε στη γιαγια)
• Απουσία σημείων στίξης (π.χ. Ξύπνησα έφαγα πλύθηκα…)
• Απουσία κενών μεταξύ των λέξεων (π.χ. παωαπεναντιτωρα)
• Απουσία κεφαλαίων και τελείας στο τέλος λόγου (π.χ. Σήμερα θα μείνω σπίτι δεν θα παω καπου…)

Τι Κάνει Ο Ειδικός Παιδαγωγός Στη Δυσγραφία;

Ο Ειδικός Παιδαγωγός αν προκύψει μαθητής-τρια με μαθησιακή δυσκολία πρώτα θα κάνει μια διαγνωστική αξιολόγηση.

Αυτή πραγματοποιείται από δημόσιες υπηρεσίες, τα KΕΔΑΣΥ (Κέντρα Διάγνωσης Αξιολόγησης Συμβουλευτικής και Υποστήριξης ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες). 

Βέβαια για να πραγματοποιηθεί αυτη η αξιολόγηση προηγείται μια ειδική έκθεση απο το σχολείο. Πιο αναλυτικά, χορηγούνται σταθμισμένα ψυχομετρικά εργαλεία που αξιολογούν ποσοτικά τις αδυναμίες και τις δυνατότητες του παιδιού σε διαφορετικούς παράγοντες (ψυχοκινητικό, γνωστικό, νοημοσύνη και λοιπά). 

Ακόμη, υπάρχουν και μέθοδοι ποιοτικής αξιολόγησης (π.χ. συνεντεύξεις) που προσφέρουν συνδυαστικά μια πλήρη και ορθή διάγνωση. Έτσι συμπαιρένουν σε ποιά κατηγορία Μαθησιακής Δυσκολίας (γενικής ή ειδικής) ανήκει και ποιά είναι αυτή.

Εφόσον λοιπόν καταλήξει, ο ειδικός παιδαγωγός διαμορφώνει ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα με τρόπους αντιμετώπισης σχετικά με τη δυσκολία του παιδιού. Έτσι θα βοηθηθεί στις επόμενες συνεδρίες, ώστε να αναπτύξει μέσα από διάφορες δραστηριότητες μια πρόοδο – εξέλιξη. Στη τελευταία συνεδρία θα επαναξιολογηθεί και θα οριστεί αν θα τελειώσουν τις συνεδρίες ή αν θα επαναπροσδιορισουν τους στόχους τους.

Πώς Αντιμετωπίζεται Η Δυσγραφία;

Μια παρέμβαση για τη δυσγραφία μπορεί να περιλαμβάνει διάφορες στρατηγικές και τεχνικές που σκοπό έχουν να βοηθήσουν το άτομο να βελτιώσει την ικανότητά του στην γραφή. Είναι σημαντικό είναι να εξεταστεί η κάθε περίπτωση ξεχωριστά και να εφαρμοστούν οι κατάλληλες παρεμβάσεις που θα προσφέρουν τη μέγιστη υποστήριξη στο παιδί με δυσκολίες στη γραφή.

Μια συνεργασία με ειδικούς όπως λογοθεραπευτές ή εκπαιδευτικούς με εξειδίκευση στη δυσγραφία, για την ανάπτυξη και εφαρμογή ατομικών προγραμμάτων παρέμβασης. Η εργοθεραπεία για τη δυσγραφία επικεντρώνεται στη βελτίωση των δεξιοτήτων γραφής και στην ανάπτυξη τεχνικών που βοηθούν το παιδί να γράφει με μεγαλύτερη άνεση και ακρίβεια. 

Οι τρόποι αντιμετώπισης της δυσγραφίας που χρησιμοποιούν οι ειδικοί παιδαγωγοί είναι οι εξής:

• Χρήση τετραδίου με γραμμές, ώστε να οριοθετεί το χώρο των γραμμάτων και των λέξεων
• Προγραφικές ασκήσεις
• Σωστή στάση σώματος
• Σωστή λαβή μολυβιού, αν χρειάζεται και βοήθημα.
• Οπτικοποιημένες υπενθυμίσεις των κανόνων.

Δραστηριότητες Για Παιδιά Με Δυσγραφία

Αν ένα παιδί έχει διαγνωστεί με δυσγραφία, υπάρχουν πολλά που μπορείτε να κάνετε για να το βοηθήσετε. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως εκτός από αποτελεσματικές, χρειάζόμαστε και διασκεδαστικές ασκήσεις και δραστηριότητες για τη δυσγραφία ώστε να κινούν το ενδιαφέρον του παιδιού.

Οι παρακάτω δραστηριότητες είναι τόσο απλές που μπορείτε να τις δοκιμάσετε και στο σπίτι. Ελπίζουμε το υλικό να σας φανεί χρήσιμο και συνάμα ευχάριστο. Μην ξεχνάτε να επικεντρώνεστε σε μια προοδευτική προσέγγιση και να προσαρμόζετε τις δραστηριότητες στις ανάγκες του παιδιού που ασκείται.

• Σχεδιάστε το γράμμα: Χρησιμοποιώντας το δάχτυλό σας, σχεδιάστε τα γράμματα της αλφαβήτου στην πλάτη ή στην παλάμη του παιδιού και μετά ζητήστε του να το επαναλάβει με τη σειρά του.
• Χρησιμοποιήστε πλαστελίνη: Δώστε στο παιδί ένα κομμάτι πλαστελίνη που έχετε πλάσει σαν φιδάκι και ζητήστε του να αποτυπώσει με αυτήν κάποιο γράμμα.
• Γράψτε με διαφορετικά υλικά: Χρησιμοποιήστε κιμωλίες, αφρό ξυρίσματος ή ό,τι άλλο μπορείτε να σκεφτείτε για να δοκιμάσει το παιδί να γράψει τα γράμματα.
• Σχεδιάστε τα γράμματα πολύ μεγάλα: Εκτός από το τετράδιο, δοκιμάστε να γράψετε σε μια μεγάλη κόλλα χαρτί με μαρκαδόρο ή μπογιές.
• Ενισχύστε τη λεπτή κινητικότητα: Δώστε στο παιδί την ευκαιρία να πειραματιστεί με διάφορα μικρά αντικείμενα όπως τσιμπηδάκι για τα φρύδια ή ξυλάκια φαγητού ώστε να εξασκείται και σαν παιχνίδι, πέρα από την ώρα που κρατάει μολύβι.
• Κάντε δραστηριότητες που χρειάζονται συντονισμό σώματος: Παιχνίδια όπως το σκοινάκι απαιτούν συντονισμό και των δύο πλευρών του σώματος, όπως και στη γραφή (με το ένα χέρι γράφουμε και με το άλλο κρατάμε το χαρτί). 
• Μιλάτε στο παιδί: Ρωτήστε το για τη μέρα του, αφιερώστε χρόνο για να διαβάσετε ένα παραμύθι και κάνετε συζητήσεις. Αυτό θα βοηθήσει το παιδί να οργανώνει τις σκέψεις του (κάτι που χρειάζεται στη γραφή) αλλά και θα του δίνει την ευκαιρία να εκφράζει τα συναισθήματά του για ό, τι το προβληματίζει. 

Άλλο Δυσγραφία Και Άλλο Δυσλεξία;

Πολύ συχνά, η δυσγραφία παρουσιάζεται συχνά ως συνώνυμο των όρων δυσορθογραφίας και δυσλεξίας. Αν και μπορεί να υπάρχουν ορισμένες κοινές επικαθήμενες δυσκολίες, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τις διαφορές μεταξύ των δύο εννοιών. 

Κάθε μία από τις παραπάνω μαθησιακές δυσκολίες είναι διαφορετική και δε θα πρέπει να τις συγχέουμε!

Ενώ λοιπόν και η δυσγραφία και η δυσλεξία επηρεάζουν τις γραπτές δεξιότητες ενός ατόμου, η δυσγραφία επικεντρώνεται στη γραφή ενώ η δυσλεξία επηρεάζει την ανάγνωση. 

Συχνά, τα παιδιά μπορεί να αντιμετωπίζουν και τις δύο διαταραχές ταυτόχρονα, αλλά η διάγνωση και η προσέγγιση κάθε διαταραχής είναι διαφορετική.

Τέλος, να επισημανθεί ότι όταν υπάρχουν μαθησιακές δυσκολίες θα πρέπει να αντιμετωπιστούν όσο το δυνατόν νωρίτερα, εγκαίρως και επιτυχώς. Διαφορετικά η καθημερινή σχολική αποτυχία μπορεί να προκαλέσει

• αισθήματα μειονεξίας,
• μειωμένη αυτοπεποίθηση,
• ψυχοκοινωνικά προβλήματα και 
• χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Ενώ, σε όλα τα παραπάνω έχει καθοριστικό ρόλο και η αντιμετώπιση των γονιών για τη ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού και το τρόπο αντιμετώπισης της διαταραχής.